Alternatywą dla graficznego interfejsu użytkownika jest interfejs użytkownika powłoki poleceń. Powłoka poleceń (ang. Shell) jest oddzielnym programem umożliwiającym bezpośrednią komunikację między użytkownikiem a systemem operacyjnym. Interfejs użytkownika powłoki poleceń funkcjonuje w trybie tekstowym, pozwalającym na uruchamianie aplikacji oraz narzędzi. Podstawowym zadaniem powłoki poleceń jest wykonywanie programów i wyświetlanie danych wyjściowych na ekranie przy użyciu pojedynczych znaków.

Powłoka systemu operacyjnego serwera Windows używa interpretera poleceń Cmd.exe, który ładuje aplikacje i kieruje przepływem informacji między nimi, aby przetłumaczyć dane wejściowe użytkownika na zrozumiałą formę dla systemu operacyjnego. Za pomocą powłoki poleceń można tworzyć i edytować pliki wsadowe (nazywane również skryptami) w celu zautomatyzowania rutynowych zadań. Na przykład można używać skryptów do automatyzowania zarządzania kontami użytkowników lub wykonywania kopii zapasowych w godzinach nocnych. Pliki wsadowe akceptują wszystkie polecenia dostępne w wierszu poleceń.

Konfiguracja wiersza poleceń

Odpowiednia konfiguracja okna wiersza poleceń, umożliwia łatwe przeglądanie i precyzyjne kontrolowanie sposobów uruchamianych programów.

Aby skonfigurować wiersz poleceń należy:

• Otworzyć okno wiersza poleceń.
• Kliknąć w lewym górnym rogu okna wiersza poleceń, a następnie kliknąć polecenie Właściwości.
• Kliknąć kartę Opcje.
• W obszarze Historia poleceń wpisać lub zaznaczyć wartość 999 w polu Rozmiar buforu, a następnie wpisać lub zaznaczyć wartość 5 w polu Liczba buforów.
• W obszarze Opcje edytowania zaznaczyć pola wyboru Tryb szybkiej edycji i Tryb wstawiania.
• Kliknąć kartę Układ.
• W obszarze Rozmiar buforu ekranu wpisać lub zaznaczyć wartość 2500 w polu Wysokość.
• Wykonać dowolne z następujących opcjonalnych zadań:
• W obszarze Rozmiar buforu ekranu zwiększyć wartość w polu Szerokość.
• W obszarze Rozmiar okna zwiększ wartość w polu Wysokość.
• W obszarze Rozmiar okna zwiększ wartość w polu Szerokość.
• Wyczyścić pole wyboru Wybór pozycji okna przez system, a następnie w obszarze Pozycja okna zmienić wartości w polach Od lewej i Od góry.
• W oknie dialogowym Zastosowanie właściwości kliknąć opcję Zapisz właściwości dla przyszłych okien o tej samej nazwie.

Logowanie pomocnicze

Logowanie pomocnicze do systemu Windows 2000, Windows Serwer 2003 pozwala administratorom na zalogowanie się do konta nie mającego praw administracyjnych i dalsze wykonywanie zadań administracyjnych (bez wylogowywania się) przez uruchamianie zaufanych programów administracyjnych w kontekście administracyjnym. W tym scenariuszu administratorzy systemu potrzebują dwóch kont użytkownika: konta zwykłego z podstawowymi przywilejami oraz konta administracyjnego (może to być inne konto administracyjne dla każdego administratora lub jedno konto administracyjne współużytkowane przez wielu administratorów).

Uruchamianie powłoki poleceń w kontekście administracyjnym komputera lokalnego

Po zalogowaniu się jako zwykły użytkownik:

• Należy kliknąć przycisk Start, kliknąć polecenie Uruchom, wpisać polecenie runas /user: nazwa_komputera\administrator cmd, gdzie nazwa_komputera jest nazwą używanego komputera, a następnie kliknąć przycisk OK.
• Pojawia się okno konsoli monitujące o hasło dla konta nazwa_komputera\administrator. Wpisz hasło dla konta administratora i naciśnij klawisz ENTER.
• Pojawia się nowa konsola uruchomiona w kontekście administracyjnym (tytuł tej konsoli wyraźnie wskazuje, że jest uruchomiona jako nazwa_komputera\administrator).

Z tego okna konsoli można teraz uruchamiać wszelkie programy administracyjne oparte na poleceniach.

Narzędzia wiersza poleceń w Windows Serwer 2003

Windows Serwer 2003 dysponuje nowymi narzędziami znajdujących się w wierszu poleceń, które ułatwiają zarządzanie i administrowanie komputerami. Korzystając z narzędzi wiersza poleceń można automatyzować rutynowe i czasochłonne zadania związanie z administrowaniem serwerów przy użyciu skryptów Visual Basic lub plików wsadowych uruchamianych w wierszu poleceń. Ponadto wprowadzono również plik pomocy (A-Z) dokumentujący nowe i zmodernizowane komendy np.:

Aby przejrzeć Pomoc w wierszu poleceń, należy wpisać w nim następujące polecenie:

nazwa_polecenia /?

• Bootcfg.exe - przeglądanie lub ustawianie właściwości (takich jak debug on/off) w pliku boot.ini na serwerze lokalnym lub zdalnym (nie dostępne w wersjach 64-bitowych).
• DriverQuery.exe - przeglądanie aktualnie załadowanych sterowników urządzeń i użycia pamięci.
• Dsadd.exe - tworzenie wystąpienia obiektu określonego typu w usłudze Active Directory.
• Dsmod.exe - modyfikowanie wybranych atrybutów obiektu w usłudze Active Directory.
• Dsrm.exe - usuwanie obiektu lub całego poddrzewa na poziomach poniżej określonego obiektu w hierarchii w usłudze Active Directory.
• Dsmove.exe - przenoszenie obiektu z bieżącej lokalizacji do nowej lokalizacji nadrzędnej w tym samym kontekście nazewnictwa lub zmiana nazwy obiektu w usłudze Active Directory.
• Dsquery.exe - znajdowanie obiektów w usłudze Active Directory zgodnie z określonymi kryteriami wyszukiwania.
• Dsget.exe - pobieranie lub przeglądanie wybranych właściwości obiektu w usłudze Active Directory, którego lokalizacja jest znana.
• Eventtriggers.exe - inicjowanie procesu na podstawie wystąpienia zdarzenia zapisanego w dzienniku.
• Eventquery.vbs - określanie typu zdarzeń wyodrębnianych z dziennika. Wybrane zdarzenia mogą być wyświetlane na ekranie monitora lub zapisane w pliku.
• Eventcreate.exe - zapisywanie w dowolnym dzienniku zdarzenia zdefiniowanego przez użytkownika.
• GPresult.exe - pobieranie wynikowego zestawu zasad (RSoP) i wyświetlanie listy zasad stosowanych w odniesieniu do komputera.
• Netsh.exe - rozbudowane narzędzie służące do konfiguracji sieci, włącznie z podstawowymi funkcjami związanymi z diagnostyką sieci, udostępnianymi przez starsze narzędzie NetDiag.exe.
• Openfiles.exe - przeglądanie listy podłączonych użytkowników i używanych plików, uporządkowanej według udziałów na komputerze.
• Pagefileconfig.vbs - pobieranie bieżącego rozmiaru pliku stronicowania lub ustawianie nowego rozmiaru pliku stronicowania.
• Reg.exe - przeglądanie, ustawianie i edytowanie kluczy rejestru.
• SC.exe - uruchamianie/zatrzymywanie usług Win32 oraz i zarządzanie nimi.
• Schtasks.exe - pobieranie, ustawianie lub edytowanie zaplanowanego zadania przy użyciu usługi planowania Win32.
• Systeminfo.exe - przeglądanie podstawowych właściwości komputera (np. procesor i pamięć).
• Taskkill.exe - kasowanie lub zatrzymywanie uruchomionego procesu.
• Tasklist.exe - przeglądanie lub identyfikacja wszystkich uruchomionych procesów przy użyciu identyfikatorów PID.
• Tsecimp.exe - importowanie właściwości i praw dostępu kont użytkowników Interfejsu programowania telefonii (TAPI).

Narzędzia do zarządzania usługą IIS

• iisapp.vbs - skrypt kwerend aplikacji Internetowych usług informacyjnych (IIS), generuje raport dotyczący identyfikatorów procesów (PID) aktualnie uruchomionych procesów programu w3pwp.exe obsługujących określoną pulę aplikacji.
• iisback.vbs - skrypt zarządzania kopiami zapasowymi Internetowych usług informacyjnych (IIS), tworzy kopie zapasowe konfiguracji (metabaza i schemat) Internetowych usług informacyjnych (IIS) komputera zdalnego lub lokalnego i zarządza nimi. Administratorzy mogą używać tego narzędzia skryptowego do tworzenia kopii zapasowej konfiguracji usług IIS, przywracania konfiguracji usług IIS z kopii zapasowej oraz wyświetlania i usuwania kopii zapasowych.
• iiscnfg.vbs - skrypt konfiguracji Internetowych usług informacyjnych (IIS), importuje i eksportuje wszystkie lub wybrane elementy metabazy Internetowych usług informacyjnych (IIS) na komputerze lokalnym lub zdalnym albo kopiuje całą konfigurację (metabazę i schemat) usług IIS do innego komputera w celu replikowania konfiguracji.
• iisext.vbs - skrypt rozszerzenia usługi sieci Web Internetowych usług informacyjnych (IIS), konfiguruje rozszerzenia usługi sieci Web, aplikacje oraz poszczególne pliki i zarządza nimi na serwerach, na których jest uruchomiony system Windows Serwer 2003 z usługami IIS w wersji 6.0. Administratorzy mogą używać tego skryptu do włączania aplikacji i wyświetlania ich listy, dodawania i usuwania zależności aplikacji, włączania i wyłączania rozszerzeń usługi sieci Web oraz wyświetlania ich listy, a także do dodawania, usuwania, włączania i wyłączania poszczególnych plików oraz wyświetlania ich listy.
• iisftp.vbs - skrypt zarządzania witrynami FTP Internetowych usług informacyjnych (IIS), Tworzy, usuwa i wyświetla witryny FTP na serwerach lokalnych i zdalnych, na których uruchomiony jest system Windows Serwer 2003 oraz usługi IIS w wersji 6.0. Ponadto ustawia i pobiera właściwości izolacji użytkownika oraz uruchamia, zatrzymuje i wstrzymuje witryny FTP.
• iisftpdr.vbs - skrypt katalogu FTP Internetowych usług informacyjnych (IIS), tworzy, usuwa i wyświetla katalogi wirtualne w witrynach FTP serwerów, na których uruchomiono system Windows Serwer 2003 oraz usługi IIS w wersji 6.0.
• iisvdir.vbs - skrypt katalogów wirtualnych Internetowych usług informacyjnych (IIS), tworzy i usuwa katalogi wirtualne witryn sieci Web na serwerach, na których uruchomiono system Windows Serwer 2003 oraz usługi IIS w wersji 6.0.
• iisweb.vbs - skrypt zarządzania witrynami sieci Web Internetowych usług informacyjnych (IIS), tworzy, usuwa i wyświetla witryny sieci Web na serwerach, na których uruchomiono system Windows Serwer 2003 oraz usługi IIS w wersji 6.0. Ponadto uruchamiania, zatrzymuje i wstrzymuje witryny sieci Web.
• IISReset - uruchamianie/zatrzymywanie usług internetowych

Narzędzia obsługi na dysku CD systemu Windows

Oprócz wielu przydatnych narzędzi wbudowanych w systemie operacyjnym Microsoft® Windows®, na dysku CD z systemem Windows znajdują się dodatkowe narzędzia obsługi. Trzeba je instalować oddzielnie przy użyciu programu instalacyjnego narzędzi obsługi. Narzędzia obsługi zostały zaprojektowane jako środki wspomagające personel pomocy technicznej firmy Microsoft i administratorów sieci w diagnozowaniu i rozwiązywaniu problemów z komputerami.

Aby zainstalować narzędzia obsługi systemu z dysku CD z systemem Windows, należy zalogować się jako administrator lub członek grupy Administratorzy. Program instalacyjny narzędzi obsługi instaluje pliki i dokumentację narzędzi obsługi na dysku twardym. Program instalacyjny tworzy folder Narzędzia obsługi systemu Windows w folderze Programy menu Start. Aby uzyskać informacje o poszczególnych narzędziach, kliknij polecenie Narzędzia - Pomoc.

• Włożyć dysk CD systemu Windows do stacji CD-ROM.
• Kliknąć przycisk Nie, jeśli na ekranie pojawi się monit o ponowne zainstalowanie systemu Windows.
• Gdy pojawi się ekran powitalny, kliknij przycisk Wykonaj zadania dodatkowe, a następnie kliknij przycisk Przeglądaj ten dysk CD-ROM.
• Przejdź do folderu \Support\Tools. Aby uzyskać wszystkie informacje o instalacji, zapoznaj się z treścią pliku Readme.htm znajdującego się w tym folderze.
• Kliknij dwukrotnie plik Suptools.msi.
• Postępuj zgodnie z instrukcjami pojawiającymi się na ekranie.

Narzędzia wiersza poleceń muszą być uruchamiane w wierszu polecenia interpretera poleceń Cmd.exe.

Spis treści

• Wprowadzenie
• Konfiguracja wiersza poleceń
• Logowanie pomocnicze
• Nowe narzędzia wiersza poleceń
• Narzędzia do zarządzania usługą IIS
• Narzędzia obsługi na dysku CD systemu Windows

Szymon Śmiech
opracowano na podstawie materiałów Microsoftu